Nowotwór a rak- różnice i podobieństwa

W codziennym języku pojęcia „rak” i „nowotwór” bywają używane zamiennie, jednak z medycznego punktu widzenia nie są one tożsame. Każdy rak jest nowotworem złośliwym, ale nie każdy nowotwór to rak. Zrozumienie różnicy między tymi określeniami jest ważne, ponieważ wpływa na sposób diagnozy, leczenia i rokowanie pacjenta. W poniższym tekście wyjaśnimy, czym są nowotwory, jakie są ich rodzaje, na czym polega różnica między rakiem a nowotworem oraz jak przebiega leczenie tych chorób.

Co to jest nowotwór?

Nowotwór to nieprawidłowa tkanka, która rozwija się w organizmie w wyniku niekontrolowanego podziału i namnażania się „chorych” komórek nazywanych komórkami nowotworowymi. Zdrowe komórki organizmu dzielą się w sposób kontrolowany, jednak mutacje genetyczne mogą prowadzić do utraty tej kontroli. Nowotwór może powstać z każdej tkanki organizmu, której komórki mają zdolność do podziału. Proces tworzenia nowotworu, zwany nowotworzeniem (karcynogeneza), jest złożony i wieloetapowy.

Jaka jest różnica między nowotworem a rakiem?

Nie każdy nowotwór to rak i nie każdy nowotwór jest złośliwy. Nowotwory dzielimy na dwie główne grupy:

• nowotwory łagodne (niezłośliwe) – rosną miejscowo, są dobrze odgraniczone od otaczających tkanek, nie naciekają ich ani nie dają przerzutów,
• nowotwory złośliwe – mają zdolność do naciekania okolicznych tkanek i tworzenia przerzutów. To właśnie ta grupa nowotworów potocznie nazywana jest „rakami” – z medycznego punktu widzenia takie określenie jest nieprawidłowe. Termin „rak” (łac. carcinoma) powinien być używany wyłącznie do nowotworów złośliwych wywodzących się z konkretnej tkanki tzn. tkanki nabłonkowej (nabłonka).

Jak leczy się nowotwory?

Nie ma jednego, uniwersalnego sposobu leczenia nowotworów. Każdy pacjent i każdy nowotwór jest inny. Plan leczenia jest dobierany do pacjenta i ustalany przez zespół specjalistów (tzw. konsylium onkologiczne) po dokładnym zbadaniu przypadku.

Nowotwory łagodne występują częściej niż nowotwory złośliwe. Dzięki wyżej wymienionym cechom w ich leczeniu duże znaczenie odgrywają zabiegi chirurgiczne, które przynoszą dobre efekty terapeutyczne. Po usunięciu takich zmian są one poddawane badaniu histopatologicznemu w celu potwierdzenia ich charakteru. Jest to istotne, ponieważ mimo niezłośliwego charakteru, niektóre mogą stanowić zmiany przednowotworowe (np. polipy jelita grubego).

Jeśli chodzi o leczenie raka, czyli nowotworów złośliwych, proces ten jest bardziej złożony. Nowotwory złośliwe mogą naciekać i niszczyć okoliczne tkanki a dzięki zdolności przenikania do naczyń krwionośnych i limfatycznych mogą wraz z krwią lub limfą (chłonką) tworzyć przerzuty – nowe ogniska choroby w innych, odległych miejscach organizmu.

Chirurgiczne usunięcie takich zmian często nie jest możliwe, ponieważ nie zawsze istnieje możliwość oddzielenia chorej tkanki od zdrowej. Dlatego w leczeniu nowotworów złośliwych oprócz zabiegów chirurgicznych duże znaczenie mają:

• chemioterapia – specjalne leki niszczące komórki nowotworowe,
• radioterapia – napromienianie guza promieniowaniem jonizującym,
• immunoterapia – terapia mająca na celu aktywowanie układu odpornościowego pacjenta do rozpoznawania komórek nowotworowych jako „obcych” a następnie ich niszczenie,
• leczenie celowane – terapia, w której stosuje się leki skierowane przeciwko konkretnym nieprawidłowym cząsteczkom występującym w komórkach nowotworowych w celu ich zniszczenia.

Dobór terapii zależy od wielu czynników m.in. typu nowotworu, jego lokalizacji, stopnia zaawansowania i ogólnego stanu pacjenta.

Podsumowanie

Nowotwór to ogólne pojęcie określające nieprawidłowy podział i wzrost komórek w organizmie, podczas gdy rak to szczególny rodzaj nowotworu złośliwego. Innymi słowy każdy rak to nowotwór, ale nie każdy nowotwór to rak. Zasadniczą rolę w leczeniu nowotworów odgrywa czas – im wcześniej leczenie zostanie rozpoczęte, tym większa szansa na sukces terapeutyczny. Dlatego tak ważne są badania profilaktyczne (np. mammografia, cytologia, kolonoskopia), które wykonywane systematycznie pozwolą na rozpoznanie nieprawidłowych komórek na wczesnym etapie rozwoju, co w konsekwencji da czas na podjęcie odpowiedniej terapii. 

Bibliografia:

1. Krzakowski, M., & Warzocha, K. (Red.). (2021). Onkologia kliniczna (3. wyd.). PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
2. National Cancer Institute. (n.d.). What is cancer? https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer
3. Wojtukiewicz, M. Z., & Sierko, E. (2019). Nowotwory: Podstawy onkologii klinicznej. Medycyna Praktyczna.
4. World Health Organization. (2022). Cancer. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
5. Państwowy Zakład Higieny – Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego. (n.d.). Nowotwory złośliwe w Polsce – epidemiologia i profilaktyka. https://www.pzh.gov.pl