Radioterapia a chemioterapia – przewodnik

Leczenie nowotworu zależy od wielu czynników, m.in. od jego charakteru, lokalizacji, stopnia zaawansowania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W terapii onkologicznej stosuje się różne metody, do których należą m.in. radioterapia oraz chemioterapia. Obie te formy leczenia mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi metodami, takimi jak leczenie chirurgiczne czy immunoterapia.

Co to jest radioterapia?

Radioterapia to metoda leczenia nowotworów polegająca na wykorzystaniu promieniowania jonizującego, które uszkadza materiał genetyczny komórek nowotworowych i może prowadzić do ich zniszczenia. Naświetlania są miejscowe, bezbolesne i z reguły wymagają wielu powtórzeń.

Wyróżnia się kilka rodzajów radioterapii, a dwoma najczęściej stosowanymi są:

• radioterapia zewnętrzna (teleradioterapia) – promieniowanie emitowane jest z urządzenia znajdującego się poza ciałem pacjenta,
• radioterapia wewnętrzna (brachyterapia) – źródło promieniowania umieszczane jest bezpośrednio w guzie lub w jego pobliżu.

Co to jest chemioterapia?

Chemioterapia to metoda leczenia nowotworów polegająca na podawaniu konkretnych leków cytostatycznych zaburzających i hamujących procesy podziałów komórek nowotworowych, powodując w efekcie ich uszkodzenie lub śmierć. Ze względu na to, że poszczególne substancje czynne działają na różne fazy cyklu komórkowego, w praktyce onkologicznej często stosuje się schematy wielolekowe. Taki schemat ma za zadanie zmniejszyć ryzyko oporności nowotworu na terapię oraz zwiększyć jej skuteczność. Liczba oraz częstotliwość cykli liczenia ustalane jest indywidualnie. Celem cyklicznego podawania leków jest maksymalne zniszczenie komórek nowotworowych i zapobieganie ich dalszemu namnażaniu.

Najczęstszą drogą podaży leków przeciwnowotworowych jest droga dożylna, jednak mogą one być podawane również doustnie, dotętniczo, dootrzewnowo i dokanałowo.

Chemioterapia, podobnie jak radioterapia, może mieć różny charakter, w zależności od celu jej zastosowania, m.in.:

• radykalna – stosowana w celu wyleczenia bez stosowania innych metod,
• neoadjuwantowa – stosowana jako leczenie przed leczeniem miejscowym,
• adiuwantowa (uzupełniająca) – stosowana jako leczenie uzupełniające po wcześniejszym leczeniu miejscowym,
• paliatywna – stosowana w celu złagodzenia objawów i poprawy komfortu życia pacjentów z nieuleczalną chorobą nowotworową.

Kiedy stosuje się radioterapię a kiedy chemioterapię?

Wybór odpowiedniego rodzaju leczenia zależy od wielu czynników (m.in. typu nowotworu, jego lokalizacji i stopnia zaawansowania). Niektóre nowotwory lepiej reagują na radioterapię, inne na chemioterapię. Radioterapia znajduje zastosowanie w leczeniu nowotworów zlokalizowanych miejscowo, kiedy możliwe jest precyzyjne skierowanie promieniowania na zajęty chorobowo obszar. Może być wykorzystywana jako leczenie radykalne, uzupełniające lub paliatywne – w celu zmniejszenia objawów choroby.

Chemioterapia działa ogólnoustrojowo, co oznacza, że wpływa na komórki nowotworowe w całym organizmie i może być wykorzystywana w chorobach uogólnionych (z obecnością przerzutów). Stosowana jest jako metoda wspomagająca i uzupełniająca przed lub po leczeniu chirurgicznym, a także jako leczenie paliatywne.

W onkologii często stosuje się połączenie obu metod, a w niektórych przypadkach obie terapie prowadzone są równocześnie (chemioradioterapia). Warto podkreślić, że pomimo wysokiej skuteczności w leczeniu nowotworów, zarówno chemioterapia, jak i radioterapia mogą powodować różnorodne działania niepożądane.

Podsumowanie

Radioterapia i chemioterapia to powszechnie stosowane metody leczenia nowotworów, które różnią się mechanizmem działania, zakresem oddziaływania oraz zastosowaniem klinicznym. Wybór odpowiedniej terapii zależy od wielu czynników, takich jak typ nowotworu, jego lokalizacja, stopień zaawansowania oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. Każda z metod może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z innymi formami leczenia, takimi jak chirurgia czy immunoterapia, w celu uzyskania najlepszego możliwego efektu terapeutycznego.

Bibliografia:

1. Gospodarowicz, M. K., O’Sullivan, B., & Sobin, L. H. (2017). TNM classification of malignant tumours (8th ed.). Wiley-Blackwell.
2. Herbst, R. S., Morgensztern, D., & Boshoff, C. (2018). The biology and management of non-small cell lung cancer. Nature, 553(7689), 446–454. https://doi.org/10.1038/nature25183
3. National Cancer Institute. (n.d.). Radiation therapy for cancer. Retrieved July 14, 2025, from https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/radiation-therapy
4. National Cancer Institute. (n.d.). Chemotherapy to treat cancer. Retrieved July 14, 2025, from https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/chemotherapy
5. Wojciechowicz, M., & Krzakowski, M. (Red.). (2021). Onkologia kliniczna. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.